Koffie is een van de meest gedronken dranken ter wereld. Elke dag zetten miljoenen mensen een kopje voor zichzelf. Toch weten de meesten weinig over waar het vandaan komt, hoe het gemaakt wordt en wat het met je lichaam doet. Dat is jammer, want er valt veel te ontdekken over dit bijzondere drankje.
Van koffieplant tot kopje
De koffieboon groeit aan een plant die vooral gedijt in warme, vochtige gebieden dicht bij de evenaar. Brazilië, Colombia en Ethiopië zijn grote producenten. De bessen van de plant worden met de hand geplukt. Daarna worden de zaden, de eigenlijke bonen, uit de bes gehaald en gedroogd. Pas dan worden ze gebrand. Door het branden krijgen de bonen hun bekende bruine kleur en hun geur. De temperatuur en duur van het brandproces bepalen hoe sterk en hoe bitter het drankje uiteindelijk smaakt. Een lichte branding geeft een mildere smaak, terwijl een donkere branding zorgt voor een voller, intensere smaak. Na het branden worden de bonen gemalen en kun je ze zetten met heet water.
De vele manieren om koffie te zetten
Er zijn veel verschillende manieren om een kopje te zetten. De meest gebruikte methode in Nederland is de filterkoffiemachine, waarbij heet water langzaam door gemalen bonen druppelt. Een andere bekende manier is de espressomachine, die water onder hoge druk door fijngemalen bonen perst. Dit geeft een klein, geconcentreerd kopje met een laagje schuim aan de bovenkant. Met een cafetière laat je de gemalen bonen een paar minuten trekken in heet water, waarna je de bonen naar beneden duwt met een metalen filter. Elke methode geeft een andere smaak en sterkte. Hoe fijner de maling, hoe sterker en bitterder het resultaat. Hoe grover gemalen, hoe zachter en lichter van smaak.
Koffie verkeerd en andere bekende varianten
Naast een gewoon zwart kopje zijn er veel populaire varianten. Een latte is een espresso aangevuld met veel warme, opgeklopte melk. Een cappuccino heeft een gelijkwaardige verhouding tussen espresso, melk en melkschuim. Dan is er nog koffie verkeerd, een typisch Nederlandse variant. Bij dit drankje zit er meer melk dan koffie in het kopje, terwijl dat bij de meeste andere melkkoffies precies andersom is. De naam verwijst naar die omgekeerde verhouding. Je maakt het met een dubbele espresso of sterke filterkoffie en een grote hoeveelheid warme, opgestoomde melk. Wie de caffeïne wil vermijden, kiest voor een versie op basis van cafeïnevrije bonen. Die smaken inmiddels bijna hetzelfde als de gewone variant, maar zonder het opwekkende effect.
Wat koffie met je lichaam doet
Cafeïne is de stof in koffie die je waakzamer maakt. Het blokkeert een stofje in de hersenen dat slaperigheid veroorzaakt. Daardoor voel je je alerter en meer gefocust. Een gemiddeld kopje bevat tussen de 70 en 140 milligram cafeïne, afhankelijk van de bereidingswijze en de hoeveelheid. Te veel cafeïne kan leiden tot een nerveus gevoel, hartkloppingen of slaapproblemen. Experts raden aan om niet meer dan 400 milligram per dag te drinken, dat staat gelijk aan drie à vier gewone kopjes. Toch is matig gebruik voor de meeste volwassenen prima. Uit onderzoek blijkt zelfs dat een paar kopjes per dag de kans op bepaalde ziekten kan verlagen. Kinderen en zwangere vrouwen doen er goed aan om hun inname te beperken, omdat cafeïne bij hen sterker doorwerkt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen arabica en robusta?
Arabica en robusta zijn de twee meest gebruikte koffieplanten. Arabica heeft een mildere, zachtere smaak met soms fruitige of bloemige tonen. Robusta smaakt sterker en bitterder en bevat meer cafeïne. Veel koffiemerken mengen de twee soorten om een bepaalde smaak en sterkte te bereiken.
Hoe bewaar je gemalen koffie het beste?
Gemalen koffie bewaar je het beste in een luchtdichte verpakking op een koele, droge plek. Licht, lucht en vocht maken de smaak snel minder. Zet de verpakking niet in de koelkast, want daarin trekt vocht in de koffie. Gebruik de gemalen koffie bij voorkeur binnen twee weken na het openen.
Wordt je er echt wakker van?
Ja, koffie maakt je wakkerder doordat cafeïne in de hersenen de stof adenosine blokkeert. Adenosine zorgt normaal voor een slaperig gevoel. Zonder dat signaal voel je je alerter. Het effect begint na ongeveer 15 tot 45 minuten en houdt gemiddeld drie tot vijf uur aan.
Is koffie drinken slecht voor je tanden?
Het drinken van koffie kan je tanden langzaam verkleuren. De bruine kleurstof in het drankje hecht zich aan het tandglazuur. Regelmatig poetsen helpt om verkleuringen te beperken. Wie wil voorkomen dat zijn tanden geel worden, kan het drankje drinken via een rietje, zodat het minder contact maakt met de tanden.